„De Hofemer Mork“ im original Dialekt vor 150 Jahren aus „Volkssitte“ von Jos.Kehrein
dessen Quelle ist „Germaniens Völkerstimmen“ von J.M.Firmenich, 2.Bd.S.75
Katherine: Gun
owend, Bärbel.
Bärbel: Ei gun owend, potz was is sie awer ufgewichst! Mer mahnt,
sie wär uf ere Kerb gewese.
Katherine: Jo, uf ebbes der Oort. Aich worn uf em
Hofemer Mork.
Bärbel: Uf em Hofemer Mork? Deß hett aich gor
nit von oich gedocht. Ehr seid doch sunst net so gebschnützig mit dem Kerwe- un
Mork gehn. Wie is denn deß kumme?
Katherine: No, ehr wißt jo, deß Fischersch in Hofem
sein noch ä bisi Freind mit uns. Fürgestern hun se nu en extrae Bott geschickt,
ans von unsern Leit soll doch nor de Mork änüwer kumme, s‘ thät diß Mol ganz
besonersch schihn wärn. Do hot dann mein Mann gesaht: Aich kann nit hingihn, mer
hun su viel im Feld ze schaffe, daß aich net waas wo mer der Kopp steht. Moch du
dich deretwehe uf, Katherine, un gih enop. Weil de doch noch net do worscht,
wird dersch gewiß Frahd mache. Su sein aich ufgepackt un hun meich uf de Weg
gemoht. Bei dar Geleenheit hun aich
ach ä Mol den Hofemer Mork erleebt.
Bärbel: No, weil mer doch no ä Stick Weks
zesamme bleiwe, verzählt ebbes dovon. Aich wor doch noch net dort, deßwehe sein
aich neidschierig. Wammer babbelt, gihts glaich geschwinner, un die Zeit giht
desto besser herim.
Katherine: Wanns oich dann Spoß mecht, so will aich
von vorne anfange. Ehr kennts oich merke for wann ehr ach ä Mol hinkummt, wie
ehr oisch do ze stelle hobt. De Morjend um fünf Auer sein aich ufgestiehe, hun
mer erscht noch en gure Kaffe gekocht, dann mein Mann saht: Die Newwel sein
alleweil deck un drecke ahm stork, besonersch wammer noch nicks im Laib hot. Deß
hun aich mer zu Merk genumme un hun erscht noch fünf Schole Kaffe getrunke, der
hot Hitz gemacht, daß mer no ä Mol so gaut marscheeren kunnt. Um siwwe Auer sein
aich ennlich in Fischersch ongelongt, grot wie se Kaffe tronkte. Se hun meich nu
glaich eingelode, aich sollt meich e bei sitze, do saht aich awer: Aich hun de
Morjend, eh aich daham fortsein, schun etliche Schole Kaffee geschluckt,
derowehe sein aich sott. No korz un gaut, se humer kan Ruh net gelosse, bis aich
noch fauer Tasse mitgetrunke un ach ä tichtig Stick Kauche gesse hun. Jetzt hett
aichs awer bis de Mittog auskenne halle. Wie mer do ferrig worn, hun se meich zum Zeitvertreib uf de Mork gefihrt, wo
se eewe dran worn, die Kräme und Butike un Gott waas, wie mer deß Zeig noch all
heßt, ufzeschlahe. Deß worn zwa himmellange Reihe Kräme. Fischersch Michel, der
mer Alles gezeiht hot,
saht:
Mer wolle uf de Voimork
gihn, der wird jetzt abgehalle, bis de Mittog geht der anner erscht on. Do sein
aich em dann uf de Koi-Soi- un Gailsmork no geschlappt. Do hielle ä poor
staziöse Zougkih, aich klawe, wan mein Philip do gewese wär, der hett se net
fohrn losse. Aich hun ä Mol zum Spoß gefroht, wase dann devor hawe wollte. Wie
se awer sahte: Zwelf Karlin, do hun aich ä lang Gesicht geschnirre un sein
horrig abgekratzt. Do hun se mer nochgerufe, aich sollt dann ä Mol ä Gebott
thun, dann wollte emer schun anig wärn. Do hun aich meich awer erumgewend un
saht: Eerschtens, seid er mer ze theier, zwaatens, hun aich nit so viel Geld bei
mer, drittens, waas mein Philipp nicks devon, un vertens, will aich se üwerhapt
nit kafe. „Ei dau dumm Amschel !“ hot aner von dene
Jude gekrische, „was frehste dann noch em Preis un willst se gor nit kafe, du
hest gescheider daham kenne bleiwe.“
“Dau schleechter Anfalt!“
saht aich dageje, ehr wißt, aich sein nit ufs Maul gefalle, „For was steht ehr
dann do, halt ehr villaicht Maulaffe faal? Deß kennt ehr ach wo anersch thun,
ehr braicht de Leit nit herunner ze mache“.
Su hun aich se abgespast
die impertinente Fleel. Es hotter awer ach kaner ka Maul mer ufgethan, wie aich
unnerdesse rouig weirre sein gange. Der Michel saht aber: „Ehr hot,s en awer ä Mol vor drei Batze gesaht, ehr hot en die Lewer
mol ferm geschleimt“. „Ja“, saht aich,
„aich sein nit so do“.
Berbel: Deß mahn aich dann. Verzehlt nor
weirre, aich harn oich begerig zu.
Katherine: Vom Koimork sein mer uf de Soimork
erüwergestrihe, dann der leiht groot neewe dron. Do hett er awer ä Mol die Meng
Ferkel un Mucke sihn solle, ‘s wor ä wohr Procht un ä Stoot. Weil mer daham noch
en ganze Stall voll von dem klane Gezeppel hawe, so moht aich meich nit viel
donoch erkundige. So viel hun aich gemerkt, daß se se recht theier verkaft hun.
Vom Soimork hot meich der Michel uf de Gailsmork gefihrt, deß wor der ä Reite un
Springe un Gejacker uf dem Kartoffelacker, daß mer gemahnt hot, alle Ageblick
thät ans üwern Haufe geritte wärn. Es gob mich nor Wunner, daß es su glücklich
abgeloffe is. Suviel junge Fillercher worn do beisamme, wie aich mein leb Tag
nit so viel begeenet sein. Wann aner so en Gaul kaft hot gehatt, do hun se sich
alle Bad so in die Händ geklatscht, daß mer glabt, dene müste die Händ wie e
Gloß verspringe. Dann sein se zesamme in ä Häusi gange, wo Aner gesotze hot, der
hot en ebbes uf en Wisch Papeier gekritzelt, wovor sem e Stick Geld bezohlt hun.
Der Michel hot mer ach gesaht, wie mer deß Ding heßt, aich kann mech awer net
mehr druf besinne, er hot zwor noch dezugesetzt, wammer vor Amt käm, um genahn
ze zeihe, kregt mer so ebbes vorgelese. Warder Deuwel kann awer all die
lateinische Brocke behalle, die se ahm do vormache. Es eckt sich su, ei ich
glawe, Apotheck.
Berbel: Ehr mahnt vielleicht ä Hypetheck orre
ä Prorrekoll.
Katherine: Ja, ehr hots gerohre, deß letzt isses, ä
Prorrekoll. Uns Schulthes mechtere ach als so. Aich sein do drin nit erfohrn.
Wenn ä Metzger in uns Haus kimmt, dann sah aich immer zu meim
Philipp:
Gih, mach dau’s mit dem
ferrig, aich ferstihn des Hannele nit, der mecht meich sunst üwer de Leffel
balwiern. Do seht dann mein
Philipp:
„Aich will schun mirem
ferrig wärn. Aich waas, wie mer die Karle dron kriet“.
No aich mahne, se warnach
uff dem Gailsmork nit ä wink dron kriet. Wie mer ham sein kumme, do frohte meich
deß Fischersch: “ No, wie hot’s oich gefalle?“
“Gaut,“ saht aich, „ ‘s wor reht schihn.“ „Ja,“ sahtese, „de Mittag werds noch schihner, do sollt er ä Mol
die hübsche Sache betrochte, die an der Kräm ausgeleht
warn.“
Unnerdesse is der Mittog ebeigeritscht. Mer
hun ä splendig Esse gehatt, wie der Schwanehannes seht, am Wein hot’s net
gefehlt. Alle Ageblick hun se mer zugebrocht; wann aich mahnt, no jetzt wern se
doch ä Mol Ruh härn, hot wirre aner ‘s Gloß genomme, eingeschenkt un saht: „Ehr
mißt ach mit mer trinke, Katherine“. Wenn aich nu ä bisi dran genippt hawe,
sahtese, deß wär hie nit More, mer mißts ganz austrinke. „Deß hun aich no nit
gewißt,“ saht aich, „deß is deham bei uns net More worn, frailich bei oich
Stadleit lernt mer immer ebbes Noies“ un su hun aich alle Schlag des Gloß bis uf
de Borrem geleert. Üwerweil is mer mein Kopp so roth worn, wie eme Gickel, mein
Age seimmer vor Schlof bald zugange, daß aich ä poor Sperrhelzer hett brauhe
kenne. Aich glawe, ‘s muß en ach so bassiert sein, dann se frohte: Katherine,
wollt er oich net ä bisi ‘nuf ufs Bett lehe, ehr wird no schläfrig sein, weil
ehr de Mojend so frih eraus seid. Do saht aich glaich: jo, aich thät so. Se hun
meich dann die Steg enufgefihrt orre sein aich ellahn enufgestiehe, korzim, aich
waas nit mehr recht, wie aich enuf sein kumme, noch ach, wie aich eingeschloofe
sein.
Wie aich nu glabt, aich
wär im rechte Schlof, do rift Fischersch Lisi aus Leiweskräfte: Ei, Katherine,
wollt er dann nit ufstihn un uf de Mork gihn, se basse jo schun all uf oich. Do
froht aich se: wievel Auer is es dann? Do saht se: ‘s wird glaich fauer schlahn.
Do saht aich: mahnt mer dann nor, mer kennt in su langer Zeit nor so ä bisi
schlofe. Aich sein also geschwinn uf, erunner un mit enaus uf de Mork. Versteht
sich, hun aich erscht zevor noch ä poor Tasse Kaffe un etliche Sticker Kauche,
der awer besser wor, wie dar aus unserm Gemahnbackes, zu mer genomme; diesmol
hot meich der Harr Verre Fischer un die Frau Bas selwer beglat. Uf der Stroß wor
ä solch unmenschlich Gedräng von Mensche aus alle Geende un Dorfschafte, daß mer
alle Ageblick in Gefahr wor, verdrickt
ze wern. Su ging deß fort, bis mer vor die Stadt uf de Mork kame, do hun aich
erscht ä Mol tichtig frisch Luft geschebbt, dann aich wor zesammegedrickt wie ä
Pannekuche. Vorarscht seimmer de Mork eruf un enunner spotziern gange, nochher
saht der Harr Verre: „Jetzt wolle emer jedwed Kräm näher betrochte un ehr kennt
oich ä hübsch Morkstück aussuhe, Katherine, do hobt ehr die Wohl, alle Sorte
Oorte, was mer nor sich wünscht, is do. „Der allervörderscht sasse ä poor Männer
un Weiwer mit Spinnrärrer ze verkafe. Do hun aich so bei mir gedenkt mein Hanne
kennt doch ach ans brauhe, wann aich der de Pläsir mache thät un ans mitbringe.
Aich will ä Mol frohe, dann’s Froche kost jo kan Geld. „He do, was kost so ans von dene Dinger?“ saht aich zu dem, der mer am
nächste bei der Hand wor. „En Browenner“, saht der. Der wird ach noch erunner
gihn, üwerleht aich bei mer, aich will ä Mol mit dem hannele;
weil mer awer mein Harr Verre daham gesaht hot, mer derft dene Karle nit
soviel biere, so worn aich korz ressolviert un saht: Zwa Koppstick. Do hett er
awer ä Mol deß Mensch, wo neewer dem Mann gesotze hot, kreische solle heern! Daß
se meich nit ufgefresse hot, wor Alles; die hot ä ärger Maul gehatt, wie die
Sachseheisser Hockeweiwer, die hot de ganze Mork rewellisch un uffrührerisch
gemacht. „Mahnt er dann,“ saht se un hot dobei die bade Äärm in die Seit
eneigestummt, „mahnt er, mehr thät sein Brud uf der Gaß finne, daß ehr so ä
Spottgebott thut; schahmt er oich net vor alle Leit, die do stehn un Maul un Age
üwer eier Unverschamtheit ufreisse „Aich kann beere, was aich
will,“ saht aich, „kan Mensch hot sich nit dodrüwer
ufzehalle. Domit Punktum“. So saht aich. Do worsche awer meisistill. Mein Verre
hot mich am Aarm krieht un an ä anner Kräm gefihrt, zeglaich hot er mer hamlich
ins Ohr geblischpert: „Uf ä anner Mol will ich vor oich hannele, saht mersch
nor; aich verstihns besser, wie ehr, mit dene Leit
umzegihn“. Aich hawem Recht gewe un
versproche, aich wollt so thun. Jetzt seimmer awer an alle Kräme erumgestriche
un hawe Alles von hinne und vorne beguckt, da worn: Messer, Gawele, Leffel,
Scheern, Nehnodele, Fingerhüt, Spitze, Franze, Hoseträer, Geldbeirel von Parle
gestickt, Krege die kosber worn, Peiffe, Trummele, Trumpete, Geie un Baßgeie,
Schaale un Halsticher, Scherzer un ganze Klader: Alles ganz wohlfel. Aich hun
Kräme gesehn, wo mer Stick vor Stick for sechs Kreizer kriehe kunnt und deß die
schihnste Soche. Gott! aich kann oich gor nit all verzehle, was for schihne
Soche aich gesihn hun. Wie mer owe worn, do soh
aich en gruße Kaste, der wor bis uf an Loch vorne ganz zugenäht mit grün Tauch.
In dem Loch hot so ä klaner Hansworscht wie narrig erumgetonzt, der hot alle
migliche Kunststicker gemocht un hot ärjer geschwätzt als ä grußer Mann, obwohl
er nor halb so gruß wie mein Aarm wor. Wie dar so ä Zeitlang do erumgehippt is,
kam uf an Mol ä ferchterlicher Soldat uf en losgesprunge, hotten am Schlaffitche
krieht un wollt en arretieren. Der Hansworscht hot sich awer gewehrt mit Hänn un
Füß. Es hot meich Wunner genumme, wie der klan Karl so flink uf dem schmole Bret
springe konnt. Wie der Blitz wor dar dem lange Soldat dorchgange. Ennlich hot
dern wirre gepackt un gefroht, ob er net ach Soldat wern
wollt. Do saht der awer: „Nan, aich waas, mein Großmurre hot
ä Mol Salat gesäht un der is all mininzigernanner verdorwe. Mir solls nit so
gihn“. Do saht der awer wirre: „Ick
bin ein französischer Werber, ick will dick werben“. Der Hansworscht froht en:
„Sag mer ä Mol, wann aich meich nu werwe losse un Soldat wern, was kriehe aich
dann do?“ „Du bekommst fünf Kulden
Handgeld und jeden Monat zwanzig Kulden Gage“, saht der. „Was?“ hot der
Hansworscht gekrische, „jeden Monat vor zwanzig Gulde Raasch? Deß kann aich net
brauche, do werd nicks draus wann mich mein Murre nor vor zwa
Heller ausschennt, do haw aich schun die ganz Woch genung“. „Esel!“ saht der grob Soldat, „Gage ist Besoldung“. „Ah, deß is ebbes
anersch, do will aich glaich debei, was muß aich awer dann thun?“ frohten der
Hansworscht. Do saht der barsch: „Exercirn, kanonirn, avanciern, reterirn“ un
Gott waas noch was for irn, aich kann deß nit mehr all behalle, do werd ahm de
Kopp ganz toll devon. „Zuerst mußt du schwören,“ saht
der Karl mit dem schreckliche Schnorrbart weirre. „Was?“ saht der „aich soll
schmeern, was dann, mein Maul mit Speck un deins mit Dreck“, un domit hot er
eman ausgezohe, daß dar no ä ganz vartel Stunn lang die Nas geriewe hot. Do hun
awer ach All fast bis zum verplatze gelocht, aich hummer de Bauch gehalle. Der
wälsch Buker hot sich awer gor net stehrn losse, nor hot er so ebbes französch
in de Bort gebrummelt, was aich awer nit verstanne hawe. Dann saht er „Jetzt
sprickst du mir nack, was ick dir vorsag: Ick schwöre bei Sonne, Mond und
Stern“. Do saht der Hansworscht: „ick schwöre bei meiner kreizalte Latern“. „Nit
so Ami“, saht der Franzus, worscheinlich hot der Hansworscht Amiegehaße, „nit
so, - ick schwöre bei Sonn, Mond und Stern“. Do saht der reht: „Ick schwöre bei
Sonn, Mond und Stern“. Dann weirre: „Ick schwöre bei Erd und Himmel“. Do saht
dar Hansworscht: „Bei meim kreizderre Schimmel“. Awer dar mit dem gruße
Schnurrbart hot wirre kan Ruh net gehott, bis erm nochgeschwetzt hot. Su hot der
Karl viel Zeig von dare Art geschwetzt un ach als emol geflucht, daß ahm die
Hoor zu Berg stanne. Aich saht: deß is ä recht bieser Franzus, dem sieht mersch
an, was deß for ä Vugel is. Zuletzt hot en awer ach der Hansworscht tichtig
abgekloppt, aich glawe, se sein wege’m Koppstick hinnernanner kumme, der
Hansworscht hot em awer so mit Koppsticker Rock un Kamisol versohlt, daß der
Karl dorchgange is un is bis heit noch werre ze kumme. Wie deß ferrig wor, is so
aner mit ä poor bunte Hoose un eme rureTellerche in der Hand zu mer kumme un
saht: „No ehr wird doch ach ebbes eneinwerfe“. Do froht aich en: wieviel? Do
saht dar: „Sechs Kreizer, drei Batze, varzeh Tag, drei Woche, je nochdem’s Werre
is“. Deß kunnt aich net rund bringe, deretwehe rief aich mein Verre ebei un
saht, er soll ä Mol mit dem scheppe Dechsel hannele, dar wollt varzeh Tag un
sechs Kreizer un so Zeig mehr. Mein Verre hot gelocht un hot em, glab ich, en
Kreizer gäwe. Aich hun still geschwihe, aich docht, dau willst gor kann Wort
mehr do ‘nein redde. Unnerdesse is so allmählich die Nocht angereckt un mer hun
uns ham gemocht. Unnerwegs sein uns gor schihne, geputzte Harrn un Weibsleit
begeenet, unner annern ach an, die hot so ä schworz Kameelche
angehott.
Berbel: Was is deß, ä Kameelche? deß hun aich mein Lebtag noch nit gehart Katherine.
Katherine:
Deß will aich oich verexplicirn, wie aichs gesehn hun un wie mersch mein
Boos deitlich gemacht hot. Guckt, deß iß so ä Art Krage, wie se unser
Nochtwächter daham hawe, frailich sein se net so dick un’s hängt noch mehr
Gefranzel un Gefanzel dron. Do saht aich zu meiner Geth, die uf der annern Seit
neewe mer ging: Deß is ä dummer More mit dene Kameelercher, do verfreert mer
sich jo die Baan, Knie un Wore, korzim Alles. „Ja“, saht die, „‘s is nu anmol so
More, was kammer do devor“. Wann der anfällig More ach in unser Dorf kimmt, aich
versiehern oich, mein Hanne darf emol so kann Kameelche trahn. Aich wollt se
jahe un mein Philipp ach. Üwerhapt hawe die junge Madercher so gruße Stange
alleweil im Kopp sitze un wolle soviel Stoot un Putz moche, wo unser ans gor nit
dran gedenk hot. Friher hot deß Reile Gretelche alle Häuwercher im ganze Dorf
gewäsche geputzt un gemocht; jetzt sahn se, die wären ze alt, die thät se zu
altfränkisch moche, deßwehe trahn se in de Stodt un losse se dort for theier
Geld ufputze. Aich behapte, deß Reile Gritche varstiehts immer noch am Beste,
die hot eher genäht, gebiehelt un geputzt, wie all die junge Puscher do, die
varstihts deßwehe ach am Beste.
Aich sehn, aich kumme von
dene Kameelercher ganz vom Hofemer Mork ab; weil mer doch glaich daham sein, so
will aichs korz moche. Wo sein aich dann
stehn gebliwe im Verzehle?
Berbel: Ehr wort grod uf em Hamweg.
Katherine: Richtig. No wie mer in Fischersch ongelongt sein, do hummer zu Nocht gesse un zum Abschied gaure Wein getrunke. Se hun mer ach noch en Kauche un Platz for mein Philipp un uns Kinn eingepackt. So sein aich fruh un vergnigt dem Thor enaus marscheert un ganz murreseligellahn gange, bis ich oich gefunne un die ganz Raas verzehlt hawe.
Berbel: Next Johr gihn aich emol uf de Hofemer Mork un wersch ach nor, um den bossige Hansworscht un sein Narrestraich zu sihn, dann do lach aich noch acht Tog drüwer.