„De Hofemer Mork“  im original Dialekt vor 150 Jahren aus „Volkssitte“ von Jos.Kehrein

   dessen Quelle ist „Germaniens Völkerstimmen“ von J.M.Firmenich, 2.Bd.S.75

 

Katherine:    Gun owend,  Bärbel.

Bärbel:         Ei gun owend,  potz was is sie awer ufgewichst! Mer mahnt, sie wär uf ere Kerb gewese.

Katherine:    Jo, uf ebbes der Oort. Aich worn uf em Hofemer Mork.

Bärbel:         Uf em Hofemer Mork? Deß hett aich gor nit von oich gedocht. Ehr seid doch sunst net so gebschnützig mit dem Kerwe- un Mork gehn. Wie is denn deß kumme?

Katherine:    No, ehr wißt jo, deß Fischersch in Hofem sein noch ä bisi Freind mit uns. Fürgestern hun se nu en extrae Bott geschickt, ans von unsern Leit soll doch nor de Mork änüwer kumme, s‘ thät diß Mol ganz besonersch schihn wärn. Do hot dann mein Mann gesaht: Aich kann nit hingihn, mer hun su viel im Feld ze schaffe, daß aich net waas wo mer der Kopp steht. Moch du dich deretwehe uf, Katherine, un gih enop. Weil de doch noch net do worscht, wird dersch gewiß Frahd mache. Su sein aich ufgepackt un hun meich uf de Weg gemoht. Bei dar Geleenheit hun aich ach ä Mol den Hofemer Mork erleebt.

Bärbel:          No, weil mer doch no ä Stick Weks zesamme bleiwe, verzählt ebbes dovon. Aich wor doch noch net dort, deßwehe sein aich neidschierig. Wammer babbelt, gihts glaich geschwinner, un die Zeit giht desto besser herim.

Katherine:    Wanns oich dann Spoß mecht, so will aich von vorne anfange. Ehr kennts oich merke for wann ehr ach ä Mol hinkummt, wie ehr oisch do ze stelle hobt. De Morjend um fünf Auer sein aich ufgestiehe, hun mer erscht noch en gure Kaffe gekocht, dann mein Mann saht: Die Newwel sein alleweil deck un drecke ahm stork, besonersch wammer noch nicks im Laib hot. Deß hun aich mer zu Merk genumme un hun erscht noch fünf Schole Kaffe getrunke, der hot Hitz gemacht, daß mer no ä Mol so gaut marscheeren kunnt. Um siwwe Auer sein aich ennlich in Fischersch ongelongt, grot wie se Kaffe tronkte. Se hun meich nu glaich eingelode, aich sollt meich e bei sitze, do saht aich awer: Aich hun de Morjend, eh aich daham fortsein, schun etliche Schole Kaffee geschluckt, derowehe sein aich sott. No korz un gaut, se humer kan Ruh net gelosse, bis aich noch fauer Tasse mitgetrunke un ach ä tichtig Stick Kauche gesse hun. Jetzt hett aichs awer bis de Mittog auskenne halle. Wie mer do ferrig worn, hun se  meich zum Zeitvertreib uf de Mork gefihrt, wo se eewe dran worn, die Kräme und Butike un Gott waas, wie mer deß Zeig noch all heßt, ufzeschlahe. Deß worn zwa himmellange Reihe Kräme. Fischersch Michel, der mer  Alles gezeiht hot, saht:

                     Mer wolle uf de Voimork gihn, der wird jetzt abgehalle, bis de Mittog geht der anner erscht on. Do sein aich em dann uf de Koi-Soi- un Gailsmork no geschlappt. Do hielle ä poor staziöse Zougkih, aich klawe, wan mein Philip do gewese wär, der hett se net fohrn losse. Aich hun ä Mol zum Spoß gefroht, wase dann devor hawe wollte. Wie se awer sahte: Zwelf Karlin, do hun aich ä lang Gesicht geschnirre un sein horrig abgekratzt. Do hun se mer nochgerufe, aich sollt dann ä Mol ä Gebott thun, dann wollte emer schun anig wärn. Do hun aich meich awer erumgewend un saht: Eerschtens, seid er mer ze theier, zwaatens, hun aich nit so viel Geld bei mer, drittens, waas mein Philipp nicks devon, un vertens, will aich se üwerhapt nit kafe. „Ei dau dumm Amschel !“ hot aner von dene Jude gekrische, „was frehste dann noch em Preis un willst se gor nit kafe, du hest gescheider daham kenne bleiwe.“

                     “Dau schleechter Anfalt!“ saht aich dageje, ehr wißt, aich sein nit ufs Maul gefalle, „For was steht ehr dann do, halt ehr villaicht Maulaffe faal? Deß kennt ehr ach wo anersch thun, ehr braicht de Leit nit herunner ze mache“.

                     Su hun aich se abgespast die impertinente Fleel. Es hotter awer ach kaner ka Maul mer ufgethan, wie aich unnerdesse rouig weirre sein gange. Der Michel saht aber: „Ehr hot,s en awer ä Mol vor drei Batze gesaht, ehr hot en die Lewer mol ferm geschleimt“. „Ja“,  saht aich, „aich sein nit so do“.

Berbel:          Deß mahn aich dann. Verzehlt nor weirre, aich harn oich begerig zu.

Katherine:     Vom Koimork sein mer uf de Soimork erüwergestrihe, dann der leiht groot neewe dron. Do hett er awer ä Mol die Meng Ferkel un Mucke sihn solle, ‘s wor ä wohr Procht un ä Stoot. Weil mer daham noch en ganze Stall voll von dem klane Gezeppel hawe, so moht aich meich nit viel donoch erkundige. So viel hun aich gemerkt, daß se se recht theier verkaft hun. Vom Soimork hot meich der Michel uf de Gailsmork gefihrt, deß wor der ä Reite un Springe un Gejacker uf dem Kartoffelacker, daß mer gemahnt hot, alle Ageblick thät ans üwern Haufe geritte wärn. Es gob mich nor Wunner, daß es su glücklich abgeloffe is. Suviel junge Fillercher worn do beisamme, wie aich mein leb Tag nit so viel begeenet sein. Wann aner so en Gaul kaft hot gehatt, do hun se sich alle Bad so in die Händ geklatscht, daß mer glabt, dene müste die Händ wie e Gloß verspringe. Dann sein se zesamme in ä Häusi gange, wo Aner gesotze hot, der hot en ebbes uf en Wisch Papeier gekritzelt, wovor sem e Stick Geld bezohlt hun. Der Michel hot mer ach gesaht, wie mer deß Ding heßt, aich kann mech awer net mehr druf besinne, er hot zwor noch dezugesetzt, wammer vor Amt käm, um genahn ze zeihe, kregt mer so ebbes vorgelese. Warder Deuwel kann awer all die lateinische Brocke behalle, die se ahm do vormache. Es eckt sich su, ei ich glawe, Apotheck.

Berbel:         Ehr mahnt vielleicht ä Hypetheck orre ä Prorrekoll.

Katherine:     Ja, ehr hots gerohre, deß letzt isses, ä Prorrekoll. Uns Schulthes mechtere ach als so. Aich sein do drin nit erfohrn. Wenn ä Metzger in uns Haus kimmt, dann sah aich immer zu meim Philipp:

                     Gih, mach dau’s mit dem ferrig, aich ferstihn des Hannele nit, der mecht meich sunst üwer de Leffel balwiern. Do seht dann mein Philipp:

                     „Aich will schun mirem ferrig wärn. Aich waas, wie mer die Karle dron kriet“.

                     No aich mahne, se warnach uff dem Gailsmork nit ä wink dron kriet. Wie mer ham sein kumme, do frohte meich deß Fischersch: “ No, wie hot’s oich gefalle?“

                      “Gaut,“ saht aich, „ ‘s wor reht schihn.“ „Ja,“ sahtese, „de Mittag werds noch schihner, do sollt er ä Mol die hübsche Sache betrochte, die an der Kräm ausgeleht warn.“

                     Unnerdesse is der Mittog ebeigeritscht. Mer hun ä splendig Esse gehatt, wie der Schwanehannes seht, am Wein hot’s net gefehlt. Alle Ageblick hun se mer zugebrocht; wann aich mahnt, no jetzt wern se doch ä Mol Ruh härn, hot wirre aner ‘s Gloß genomme, eingeschenkt un saht: „Ehr mißt ach mit mer trinke, Katherine“. Wenn aich nu ä bisi dran genippt hawe, sahtese, deß wär hie nit More, mer mißts ganz austrinke. „Deß hun aich no nit gewißt,“ saht aich, „deß is deham bei uns net More worn, frailich bei oich Stadleit lernt mer immer ebbes Noies“ un su hun aich alle Schlag des Gloß bis uf de Borrem geleert. Üwerweil is mer mein Kopp so roth worn, wie eme Gickel, mein Age seimmer vor Schlof bald zugange, daß aich ä poor Sperrhelzer hett brauhe kenne. Aich glawe, ‘s muß en ach so bassiert sein, dann se frohte: Katherine, wollt er oich net ä bisi ‘nuf ufs Bett lehe, ehr wird no schläfrig sein, weil ehr de Mojend so frih eraus seid. Do saht aich glaich: jo, aich thät so. Se hun meich dann die Steg enufgefihrt orre sein aich ellahn enufgestiehe, korzim, aich waas nit mehr recht, wie aich enuf sein kumme, noch ach, wie aich eingeschloofe sein.

                     Wie aich nu glabt, aich wär im rechte Schlof, do rift Fischersch Lisi aus Leiweskräfte: Ei, Katherine, wollt er dann nit ufstihn un uf de Mork gihn, se basse jo schun all uf oich. Do froht aich se: wievel Auer is es dann? Do saht se: ‘s wird glaich fauer schlahn. Do saht aich: mahnt mer dann nor, mer kennt in su langer Zeit nor so ä bisi schlofe. Aich sein also geschwinn uf, erunner un mit enaus uf de Mork. Versteht sich, hun aich erscht zevor noch ä poor Tasse Kaffe un etliche Sticker Kauche, der awer besser wor, wie dar aus unserm Gemahnbackes, zu mer genomme; diesmol hot meich der Harr Verre Fischer un die Frau Bas selwer beglat. Uf der Stroß wor ä solch unmenschlich Gedräng von Mensche aus alle Geende un Dorfschafte, daß mer alle Ageblick in Gefahr wor,  verdrickt ze wern. Su ging deß fort, bis mer vor die Stadt uf de Mork kame, do hun aich erscht ä Mol tichtig frisch Luft geschebbt, dann aich wor zesammegedrickt wie ä Pannekuche. Vorarscht seimmer de Mork eruf un enunner spotziern gange, nochher saht der Harr Verre: „Jetzt wolle emer jedwed Kräm näher betrochte un ehr kennt oich ä hübsch Morkstück aussuhe, Katherine, do hobt ehr die Wohl, alle Sorte Oorte, was mer nor sich wünscht, is do. „Der allervörderscht sasse ä poor Männer un Weiwer mit Spinnrärrer ze verkafe. Do hun aich so bei mir gedenkt mein Hanne kennt doch ach ans brauhe, wann aich der de Pläsir mache thät un ans mitbringe. Aich will ä Mol frohe, dann’s Froche kost jo kan Geld. „He do, was kost so ans von dene Dinger?“ saht aich zu dem, der mer am nächste bei der Hand wor. „En Browenner“, saht der. Der  wird ach noch erunner gihn, üwerleht aich bei mer, aich will ä Mol mit dem hannele; weil mer awer mein Harr Verre daham gesaht hot, mer derft dene Karle nit soviel biere, so worn aich korz ressolviert un saht: Zwa Koppstick. Do hett er awer ä Mol deß Mensch, wo neewer dem Mann gesotze hot, kreische solle heern! Daß se meich nit ufgefresse hot, wor Alles; die hot ä ärger Maul gehatt, wie die Sachseheisser Hockeweiwer, die hot de ganze Mork rewellisch un uffrührerisch gemacht. „Mahnt er dann,“ saht se un hot dobei die bade Äärm in die Seit eneigestummt, „mahnt er, mehr thät sein Brud uf der Gaß finne, daß ehr so ä Spottgebott thut; schahmt er oich net vor alle Leit, die do stehn un Maul un Age üwer eier Unverschamtheit ufreisse „Aich kann beere, was aich will,“ saht aich, „kan Mensch hot sich nit dodrüwer ufzehalle. Domit Punktum“. So saht aich. Do worsche awer meisistill. Mein Verre hot mich am Aarm krieht un an ä anner Kräm gefihrt, zeglaich hot er mer hamlich ins Ohr geblischpert: „Uf ä anner Mol will ich vor oich hannele, saht mersch nor; aich verstihns besser, wie ehr, mit dene Leit umzegihn“. Aich hawem Recht gewe un versproche, aich wollt so thun. Jetzt seimmer awer an alle Kräme erumgestriche un hawe Alles von hinne und vorne beguckt, da worn: Messer, Gawele, Leffel, Scheern, Nehnodele, Fingerhüt, Spitze, Franze, Hoseträer, Geldbeirel von Parle gestickt, Krege die kosber worn, Peiffe, Trummele, Trumpete, Geie un Baßgeie, Schaale un Halsticher, Scherzer un ganze Klader: Alles ganz wohlfel. Aich hun Kräme gesehn, wo mer Stick vor Stick for sechs Kreizer kriehe kunnt und deß die schihnste Soche. Gott! aich kann oich gor nit all verzehle, was for schihne Soche aich gesihn hun. Wie mer owe worn, do soh aich en gruße Kaste, der wor bis uf an Loch vorne ganz zugenäht mit grün Tauch. In dem Loch hot so ä klaner Hansworscht wie narrig erumgetonzt, der hot alle migliche Kunststicker gemocht un hot ärjer geschwätzt als ä grußer Mann, obwohl er nor halb so gruß wie mein Aarm wor. Wie dar so ä Zeitlang do erumgehippt is, kam uf an Mol ä ferchterlicher Soldat uf en losgesprunge, hotten am Schlaffitche krieht un wollt en arretieren. Der Hansworscht hot sich awer gewehrt mit Hänn un Füß. Es hot meich Wunner genumme, wie der klan Karl so flink uf dem schmole Bret springe konnt. Wie der Blitz wor dar dem lange Soldat dorchgange. Ennlich hot dern wirre gepackt un gefroht, ob er net ach Soldat wern wollt. Do saht der awer: „Nan, aich waas, mein Großmurre hot ä Mol Salat gesäht un der is all mininzigernanner verdorwe. Mir solls nit so gihn“. Do saht der awer wirre: „Ick bin ein französischer Werber, ick will dick werben“. Der Hansworscht froht en: „Sag mer ä Mol, wann aich meich nu werwe losse un Soldat wern, was kriehe aich dann do?“ „Du bekommst fünf Kulden Handgeld und jeden Monat zwanzig Kulden Gage“, saht der. „Was?“ hot der Hansworscht gekrische, „jeden Monat vor zwanzig Gulde Raasch? Deß kann aich net brauche, do werd nicks draus wann mich mein Murre nor vor zwa Heller ausschennt, do haw aich schun die ganz Woch genung“. „Esel!“ saht der grob Soldat, „Gage ist Besoldung“. „Ah, deß is ebbes anersch, do will aich glaich debei, was muß aich awer dann thun?“ frohten der Hansworscht. Do saht der barsch: „Exercirn, kanonirn, avanciern, reterirn“ un Gott waas noch was for irn, aich kann deß nit mehr all behalle, do werd ahm de Kopp ganz toll devon. „Zuerst mußt du schwören,“ saht der Karl mit dem schreckliche Schnorrbart weirre. „Was?“ saht der „aich soll schmeern, was dann, mein Maul mit Speck un deins mit Dreck“, un domit hot er eman ausgezohe, daß dar no ä ganz vartel Stunn lang die Nas geriewe hot. Do hun awer ach All fast bis zum verplatze gelocht, aich hummer de Bauch gehalle. Der wälsch Buker hot sich awer gor net stehrn losse, nor hot er so ebbes französch in de Bort gebrummelt, was aich awer nit verstanne hawe. Dann saht er „Jetzt sprickst du mir nack, was ick dir vorsag: Ick schwöre bei Sonne, Mond und Stern“. Do saht der Hansworscht: „ick schwöre bei meiner kreizalte Latern“. „Nit so Ami“, saht der Franzus, worscheinlich hot der Hansworscht Amiegehaße, „nit so, - ick schwöre bei Sonn, Mond und Stern“. Do saht der reht: „Ick schwöre bei Sonn, Mond und Stern“. Dann weirre: „Ick schwöre bei Erd und Himmel“. Do saht dar Hansworscht: „Bei meim kreizderre Schimmel“. Awer dar mit dem gruße Schnurrbart hot wirre kan Ruh net gehott, bis erm nochgeschwetzt hot. Su hot der Karl viel Zeig von dare Art geschwetzt un ach als emol geflucht, daß ahm die Hoor zu Berg stanne. Aich saht: deß is ä recht bieser Franzus, dem sieht mersch an, was deß for ä Vugel is. Zuletzt hot en awer ach der Hansworscht tichtig abgekloppt, aich glawe, se sein wege’m Koppstick hinnernanner kumme, der Hansworscht hot em awer so mit Koppsticker Rock un Kamisol versohlt, daß der Karl dorchgange is un is bis heit noch werre ze kumme. Wie deß ferrig wor, is so aner mit ä poor bunte Hoose un eme rureTellerche in der Hand zu mer kumme un saht: „No ehr wird doch ach ebbes eneinwerfe“. Do froht aich en: wieviel? Do saht dar: „Sechs Kreizer, drei Batze, varzeh Tag, drei Woche, je nochdem’s Werre is“. Deß kunnt aich net rund bringe, deretwehe rief aich mein Verre ebei un saht, er soll ä Mol mit dem scheppe Dechsel hannele, dar wollt varzeh Tag un sechs Kreizer un so Zeig mehr. Mein Verre hot gelocht un hot em, glab ich, en Kreizer gäwe. Aich hun still geschwihe, aich docht, dau willst gor kann Wort mehr do ‘nein redde. Unnerdesse is so allmählich die Nocht angereckt un mer hun uns ham gemocht. Unnerwegs sein uns gor schihne, geputzte Harrn un Weibsleit begeenet, unner annern ach an, die hot so ä schworz Kameelche angehott.

Berbel:         Was is deß, ä Kameelche? deß hun aich mein Lebtag noch nit gehart Katherine.

Katherine:     Deß will aich oich verexplicirn, wie aichs gesehn hun un wie mersch mein Boos deitlich gemacht hot. Guckt, deß iß so ä Art Krage,                       wie se unser Nochtwächter daham hawe, frailich sein se net so dick un’s hängt noch mehr Gefranzel un Gefanzel dron. Do saht aich zu                       meiner Geth, die uf der annern Seit neewe mer ging: Deß is ä dummer More mit dene Kameelercher, do verfreert mer sich jo die                       Baan, Knie un Wore, korzim Alles. „Ja“, saht die, „‘s is nu anmol so More, was kammer do devor“. Wann der anfällig More ach in                       unser Dorf kimmt, aich versiehern oich, mein Hanne darf emol so kann Kameelche trahn. Aich wollt se jahe un mein Philipp ach.                       Üwerhapt hawe die junge Madercher so gruße Stange alleweil im Kopp sitze un wolle soviel Stoot un Putz moche, wo unser ans gor nit                       dran gedenk hot. Friher hot deß Reile Gretelche alle Häuwercher im ganze Dorf gewäsche geputzt un gemocht; jetzt sahn se, die                       wären ze alt, die thät se zu altfränkisch moche, deßwehe trahn se in de Stodt un losse se dort for theier Geld ufputze. Aich behapte,                       deß Reile Gritche varstiehts immer noch am Beste, die hot eher genäht, gebiehelt un geputzt, wie all die junge Puscher do, die                       varstihts deßwehe ach am Beste. Aich sehn, aich kumme von dene Kameelercher ganz vom Hofemer Mork ab; weil mer doch glaich                      daham sein, so will aichs korz moche. Wo sein aich  dann stehn gebliwe im Verzehle?

Berbel:         Ehr wort grod uf em Hamweg.

Katherine:    Richtig. No wie mer in Fischersch ongelongt sein, do hummer zu Nocht gesse un zum Abschied gaure  Wein getrunke. Se hun mer ach                       noch en Kauche un Platz for mein Philipp un uns Kinn eingepackt. So sein aich fruh un vergnigt dem Thor enaus marscheert un ganz                       murreseligellahn gange, bis ich oich gefunne un die ganz Raas verzehlt hawe.

Berbel:         Next Johr gihn aich emol uf de Hofemer Mork un wersch ach nor, um den bossige Hansworscht un sein Narrestraich zu sihn, dann do                      lach aich noch acht Tog drüwer.